Maand: februari 2026

Er zijn inmiddels een aantal principes voor de ontwikkeling van regeneratief toerisme beschreven (lees er hier meer over). Deze worden met name gebruikt om regeneratieve ontwikkeling te begrijpen en anderen te inspireren. Deze principes worden soms ook naast initiatieven of projecten gelegd om te beoordelen hoe regeneratief ze zijn. Naar mijn mening verschilt het echter per niveau welke regeneratieve principes het meest relevant en praktisch zijn om te implementeren. Niet alle niveaus kunnen deze zes principes in gelijke mate toepassen en het is niet altijd eerlijk om dat van hen te verwachten. Hieronder heb ik beschreven wat ik denk dat elk niveau (bestemmingsniveau, lokale gemeenschappen en ondernemers, en grotere reisorganisaties) kan bijdragen aan de transitie naar regeneratief toerisme en hoe.

Bestemmingsniveau
Dit niveau bestaat uit destinatie marketing organisaties (DMO’s), lokale overheden, regio’s, provincies en alle andere bestuurslagen. Aangezien de meeste instanties op dit niveau op bestemmingsniveau werken, is het logisch dat veel van het werk gedaan wordt op het gebied van place development, waarbij een bredere en meer overkoepelende aanpak gehanteerd wordt die de hele bestemming omvat. Vanuit dat uitgangspunt zijn de belangrijkste aandachtspunten voor regeneratieve ontwikkeling op bestemmingsniveau: werken aan systeemverandering, het integreren van toerisme in een breder systeem waarbij welvaart prioriteit krijgt over groei, het monitoren van de netto positieve impact en het toepassen van een ecologisch wereldbeeld. Natuurlijk is het voor de ontwikkeling van een plek ook belangrijk om de gemeenschap, ondernemers en bedrijven te betrekken. Voor de meeste bestemmingen is het echter niet realistisch om met elke inwoner te spreken, zeker niet in grotere bestemmingen. Het is daarom wel belangrijk om zoveel mogelijk contact te hebben met bewoners en ondernemers om te weten wat er speelt en nodig is in de bestemming. Tegelijkertijd is het goed om te realiseren dat het meest lokale werk ook lokaal wordt uitgevoerd, waarbij specifieke projecten van een lokale ondernemer vaak het best afgestemd zijn op de omgeving en de lokale gemeenschap. Met een overkoepelende strategie en afstemming met andere partijen, kan er echter vanuit deze laag aan systeemverandering gewerkt worden, terwijl andere lagen geïnspireerd worden om op een regeneratieve manier lokaal werk te verrichten.

Het bestuursniveau van de bestemming is verder bij uitstek geschikt om het voortouw te nemen in bredere veranderingen binnen het toerismesysteem. Het heeft daarnaast ook de capaciteit om een toeristische structuur te ontwikkelen die bredere welvaart mogelijk maakt. Deze laag heeft de mogelijkheid om bredere doelen van een bestemming te identificeren en een samenhangend kader te creëren om met behulp van toerisme naar die doelen toe te werken. Concreter gezegd betekent dit dat ecologische en sociale doelen prioriteit krijgen ten opzichte van groei. In plaats van streven naar zoveel mogelijk bezoekers worden toeristische strategieën verbonden met andere gerelateerde of relevante beleidsgebieden binnen de bestemming om zo te werken aan gedeelde ambities. Een andere gerelateerde taak van deze laag, met name voor overheden, is het monitoren van de netto positieve impact op bestemmingsniveau, waarbij ervoor gezorgd kan worden dat de optelsom van projecten en initiatieven positief is en negatieve effecten worden beperkt. Hieronder valt bijvoorbeeld ook het ontwikkelen van infrastructuur die dit mogelijk maakt, waar kleinere bedrijven minder invloed op hebben, zoals het verbeteren van het openbaar vervoer of afvalbeheer.

Voorbeelden van acties die in deze laag genomen kunnen worden zijn: mensen samenbrengen, gesprekken op gang brengen, partners verbinden, samenwerking faciliteren, een samenhangend en aantrekkelijk verhaal creëren dat mensen uitnodigt om mee te doen, tools, kennis en (financiële) middelen beschikbaar stellen aan degenen die willen starten, ondersteuning bieden bij wetgeving en het ontwikkelen van regelgeving die regeneratieve initiatieven ondersteunt, voortgang en leerpunten delen en regeneratieve initiatieven onder de aandacht brengen om anderen te inspireren.

Wie maken er al stappen?
Visit Canada
Visit Wadden
Provincie Zuid-Holland
Catalan Tourist Board and Catalaanse Overheid, Spanje
Mechelen, Vlaanderen, België

Lokaal niveau: lokale ondernemers en gemeenschappen
Dit niveau bestaat uit lokale ondernemers en bewoners en is daarmee vaak ook direct sterk lokaal verankerd. Om die reden ligt de nadruk van regeneratieve ontwikkeling binnen deze laag vooral op plaatsgebonden ontwikkeling en het betrekken van de gemeenschap – omdat deze mensen de plaats en de gemeenschap vormen en daarom ook het beste weten wat er in de gemeenschap speelt. Het is belangrijk dat lokale bewoners bij het proces worden betrokken en dat de ontwikkeling van projecten en initiatieven gebaseerd is op lokale kennis, wensen en behoeften. Omdat het duidelijk is dat de lokale impact in deze laag gemaakt wordt, zie ik de netto positieve impact daarom ook als een belangrijk element van regeneratieve ontwikkeling hierin. Dit kan worden bereikt door te werken aan het verminderen van de negatieve impact en het vergroten van de positieve impact van het specifieke project of bedrijf. Hier vanuit gaande, is omarmen van een ecologisch wereldbeeld tot op zekere hoogte ook essentieel om ervoor te zorgen dat niet alleen menselijke belangen meegenomen worden genomen, maar dat deze ook in relatie tot de natuurlijke wereld worden beschouwd.

We kunnen niet van individuele ondernemers en bewoners verwachten dat ze werken aan een netto positieve impact en een ecologisch wereldbeeld integreren op bestemmingsniveau, omdat veel daarvan ook buiten hun macht ligt. Belangrijker is dat deze principes worden begrepen en waar mogelijk worden toegepast binnen het eigen initiatief om op die manier gezamenlijk bij te dragen aan een netto positieve impact. Voor sommige projecten zal het relevanter zijn om te focussen op sociale aspecten (bijvoorbeeld een klein, lokaal hotel dat tevens dienstdoet als ontmoetingsplaats voor de gemeenschap) met aandacht voor de milieu-impact, terwijl voor andere projecten de focus juist omgekeerd zal zijn. Dit betekent niet dat een initiatief niet als regeneratief kan worden beschouwd als niet alle elementen zijn opgenomen, zolang de focus maar duidelijk is en er zoveel mogelijk stappen richting regeneratief denken worden gezet.

Concreet betekent dit dat de rol van lokale ondernemers is om contact te onderhouden met andere ondernemers en bewoners, hun initiatief aan te laten sluiten bij de belangen van de gemeenschap en de natuur en met hun toeristisch project of bedrijf een positieve impact te hebben op beide vlakken. Zij zijn degenen die lokaal verankerde projecten initiëren en ontwikkelen, waarvoor ze soms ondersteuning nodig hebben vanuit bijvoorbeeld de gemeente of DMO om het project te kunnen realiseren. Dat kan in de vorm van middelen, kennis, instrumenten of regelgeving zijn. Deze laag is erg belangrijk omdat hier wordt gewerkt aan daadwerkelijke verandering in de praktijk en we de voorbeelden nodig hebben van pioniers die experimenteren met regeneratief denken in het toerisme. Door het goede voorbeeld te geven, werken ze indirect ook aan systeem verandering door anderen te inspireren met hun regeneratieve projecten.

Wie maken er al stappen?
De volgende drie initiatieven zijn gedetailleerd geëvalueerd door het Regenera4MED-project. Wil je meer weten over de verschillende regeneratieve elementen, bekijk dan dit document.
Cerdanya Viva, Spanje
Cammino nelle terre mutate, Italië
Playa Viva, Mexico

Wil je meer informatie over de regeneratieve elementen van de drie onderstaande initiatieven, dan kun je dit artikel op Better Places lezen.
Hotel Aquae Sinsis, Italië
Tierra del Volcan, Ecuador
Residence Madalief, Madagascar

Grotere reisorganisaties en touroperators
In deze categorie vinden we reisorganisaties zoals grote hotelketens, reisbureaus en touroperators. Dit soort bedrijven zijn over het algemeen minder verankerd in het lokale leven, en dat is dus ook precies waar ze zich op moeten richten. Een belangrijke rol voor deze laag is het leggen van contacten met lokale gemeenschappen en ondernemers om meer betrokken te raken bij wat er lokaal gebeurt en te zien hoe ze daaraan kunnen bijdragen. Om regeneratiever te kunnen werken is het belangrijk om te begrijpen wat er lokaal speelt en hoe ze daaraan bij kunnen dragen door meer plaatsgebonden te werk te gaan. Daarbij is het natuurlijk ook belangrijk om te streven naar een netto positieve impact op lokaal niveau (op sociaal, cultureel en ecologisch vlak) en de negatieve impact van hun eigen activiteiten zoveel mogelijk te verkleinen. Als grotere organisatie, dat vaak ook onderdeel is van een groter netwerk van spelers in de sector, hebben ze doorgaans ook meer mogelijkheden om te werken aan systeem veranderingen binnen de sector. Dit kan gedaan worden bijvoorbeeld door anderen te stimuleren en te inspireren om soortgelijke stappen te zetten in regeneratief denken en toeristen aan te moedigen hun reisgedrag te veranderen.

Specifieke acties die genomen kunnen worden, zijn onder andere samenwerken met de lokale bevolking om een positieve impact te creëren en deze te koppelen aan hun behoeften en wensen, regeneratieve accommodaties en excursies opnemen in het reisaanbod, reizen met een lagere impact stimuleren, een deel van de winst doneren aan lokale projecten, het goede voorbeeld geven en lobbyen voor sector brede veranderingen.

Wie maken er al stappen?
Accommodaties:
Fairbnb, Europa
The Usual, Rotterdam & Brussel

Reisorganisaties (meer informatie is hier te vinden):
Planeterra
Much Better Adventures
Better Places
Intrepid travel

Samenwerken om tot regeneratie te komen
Idealiter werkt elk niveau tot een bepaalde hoogte aan alle regeneratieve principes. Maar ik denk niet dat het realistisch is voor een kleinschalig lokaal toerismeproject om op dezelfde manier aan systeemverandering te werken als een overheid of een DMO, of voor een DMO om zo lokaal verankerd te zijn als een lokale ondernemer. Het belangrijkste is dat de regeneratieve mindset aanwezig is en dat de principes ervan worden omarmd, ondersteund en zoveel mogelijk geïmplementeerd voor elk initiatief of bestuursniveau. Een cruciale factor voor een regeneratieve aanpak in het toerisme is de samenwerking tussen de verschillende lagen. Elke laag heeft elkaar, en de verschillende aandachtsgebieden, nodig om daadwerkelijk tot regeneratieve ontwikkeling van een bestemming te komen. Alle lagen zijn nodig om gezamenlijk de verschillende regeneratieve principes mee te nemen, maar elk met een eigen focus. Tot slot is vooral van belang dat elke laag een start maakt, stappen zet en anderen inspireert, zelfs als het nog niet perfect of volledig uitgewerkt is. Regeneratie is een proces, geen einddoel.

Je hebt inmiddels vast wel eens gehoord van ‘een plek beter achterlaten dan je hem aantrof’ of ‘een netto positieve impact maken’. Maar regeneratief toerisme is veel meer dan dat. Het gaat om het herstellen van mensen, plaatsen en de natuur. Het gaat om een positieve impact creëren voor iedereen, terwijl de negatieve impact zoveel mogelijk wordt verminderd. Maar om dit te kunnen doen, is een nieuwe manier van denken in het toerisme nodig, die veel meer vraagt dan alleen een positieve impact creëren. Grofweg zes principes kunnen worden afgeleid uit gesprekken over regeneratief ontwikkelen van toerisme die hiervoor nodig zijn. Ik bespreek ze hieronder.

1. Netto positieve impact
Laten we beginnen met het meest gehoorde en tevens meest misbruikte principe van regeneratief toerisme: de netto positieve impact. Zoals ik in de inleiding al noemde, is het creëren van een netto positieve impact meer dan alleen iets positiefs of goeds doen. Het gaat om de negatieve impact zoveel mogelijk te verminderen en daarnaast een positieve impact te creëren. Het is de som der delen. Afval opruimen op stranden als onderdeel van een hotelprogramma is goed, maar niet per se regeneratief – en zelfs niet netto positief. Om iets netto positief te maken, moeten ten eerste verschillende soorten negatieve effecten worden verminderd, bijvoorbeeld door minder plastic te gebruiken in het hotel zelf en anderen in de omgeving te inspireren om hun plasticgebruik te verminderen. Pas dan zouden strandopruimacties een toegevoegd positief effect hebben. Om het vervolgens ook regeneratief te maken, moeten de hieronder beschreven principes ook deels worden geïmplementeerd . Minder plastic gebruiken is een goede start, maar wat als er geen verbinding is met de lokale gemeenschap?

2. Uitgaan van de plek en de lokale gemeenschap
Dit brengt ons direct bij het volgende principe van regeneratieve ontwikkeling, dat naar mijn mening vaak onderbelicht blijft in de praktijk: verbinding maken met de plek en de lokale gemeenschap. In plaats van je af te vragen wat toerisme een plek brengt, draaien we de vraag om. Wat heeft deze plek nodig? Wat zijn de wensen van de lokale gemeenschap en wat heeft de fysieke plek nodig? Kan toerisme daaraan bijdragen? Het gaat hierbij niet alleen over menselijke belangen; regeneratieve ontwikkeling gaat net zozeer over de belangen van de natuur, die in regeneratieve ontwikkeling als intrinsiek verbonden met de mens wordt beschouwd (zie ook principe 5). Het gaat erom de lokale gemeenschap te betrekken én de omgeving nauwkeurig te bestuderen. De lokale gemeenschap is geen passieve partij in dit proces, maar speelt een actieve rol; ze worden vanaf het begin betrokken als samenwerkingspartners om van te leren en mee samen te werken, waardoor ze deel uitmaken van het hele proces. In die zin is regeneratieve ontwikkeling van toerisme een plaatsgebonden en die wordt gedreven door de gemeenschap. Zonder betrokkenheid van bewoners en aansluiting op plaatsgebonden belangen kan een initiatief niet als regeneratief worden beschouwd.

3. Welvaart boven groei stellen
In regeneratieve ontwikkeling heeft groei geen prioriteit – sociale en ecologische waarden wel. Een regeneratieve benadering betekent investeren in het welzijn van mensen en plaatsen in de breedste zin van het woord. Dit betekent dat, als het gaat om de balans tussen mens, planeet en winst, winst onderdeel is van het menselijke element en geen factor op zich. Tegelijkertijd is groei niet verboden, maar ondergeschikt aan andere doelen. Als een bepaalde ontwikkeling op een bestemming gewenst is, bijvoorbeeld een toename van voorzieningen voor bewoners, kan toeristische groei een manier zijn om dit te bereiken. Maar wanneer er bijvoorbeeld al veel bezoekersdruk is op een plek, ofwel in termen van sociale druk of druk op natuurgebieden, dan is het misschien verstandiger om niet te focussen op groei, maar in plaats daarvan deze sociale of ecologische elementen te herstellen.

4. Toerisme zien als onderdeel van een breder systeem
In regeneratief toerisme wordt toerisme gezien als onderdeel van een breder systeem. Het is geen geïsoleerde sector, maar een systeem dat is ingebed in vele andere. Ze zijn onderling afhankelijk, werken samen en wisselen ideeën uit met andere sectoren en bestuurslagen. In regeneratief toerisme is het belangrijk om dit systeemdenken in de werkwijze te integreren. Dit kan betekenen dat we verder kijken dan de toeristische sector en samenhang met landbouw, infrastructuur, de gebouwde omgeving, voedselsystemen, enzovoorts, meenemen. Maar het kan ook betekenen dat verschillende bestuursniveaus worden betrokken en dat de impact voorbij de eigen activiteiten wordt meegenomen, bijvoorbeeld door naar de impact op gemeentelijk, regionaal, nationaal of zelfs mondiaal niveau te kijken. Dit betekent ook dat de positieve impact van toerisme verder reikt dan alleen de toeristische sector zelf of de specifieke toeristische organisatie, maar juist een positief domino-effect heeft op vele andere gebieden en lagen.

5. Een ecologisch wereldbeeld toepassen
Sterk verbonden aan het vorige punt is de integratie van een ecologisch wereldbeeld waarbij toerisme als onderdeel van een groter, in dit geval, levend systeem wordt gezien. Regeneratieve ontwikkeling omarmt een ecologisch wereldbeeld waarin een plaats (bestemming) wordt gezien als een levend systeem, een manier van denken en leven die voortkomt uit inheemse gebruiken. Onderdeel van dit wereldbeeld is dat er geen scheiding is tussen ons en de natuur. Dit betekent dat we de belangen van de natuur gelijkwaardig beschouwen aan die van de mens, omdat het ene niet belangrijker is dan het andere, aangezien ze in wezen hetzelfde zijn. Dit betekent dat wanneer we iets goeds doen voor de natuur, we ook iets goeds doen voor de mens, en omgekeerd. In de praktijk kunnen we deze manier van denken en handelen bijvoorbeeld aanwakkeren door de natuur een stem te geven door ons af te vragen: als ik dit project zou ontwikkelen, hoe zou de natuur zich daarbij voelen? Of: hoe kunnen we onze activiteiten afstemmen op het ritme van de natuur?

6. Bijdragen aan systeem verandering in het toerisme
Na het lezen van alle bovenstaande principes is het je misschien al opgevallen: er moet iets veranderen – het (toerisme)systeem moet veranderen. Dit brengt ons bij het laatste principe. In regeneratief toerisme gaat het niet alleen om zélf de regeneratieve principes te implementeren in je eigen bedrijf of project, maar ook om het in gang zetten van verandering op grotere schaal. Momenteel is een groot deel van het toerismesysteem nog steeds gebaseerd op traditionele, marktgerichte modellen die de toerist boven de behoeften van plaats en de lokale bevolking stellen. Om het toerisme als geheel te veranderen, is een systeem verandering nodig waarbij dit op groei gebaseerde denken wordt vervangen door een vorm van toerisme die zich richt op de bovenstaande principes: het is plaatsgebonden en verbindt zich met de lokale bevolking en de natuurlijke omgeving. Het klinkt misschien abstract en complex om aan systeem verandering te werken, maar dit kan in de praktijk vele vormen hebben en je kunt natuurlijk klein beginnen. Het kan bijvoorbeeld betekenen dat je lobbyt voor politieke verandering of kennis en tools deelt, maar ook dat je een netwerk opzet van mensen die naar hetzelfde doel toewerken en een voorbeeld stellen voor anderen. Gezamenlijk zullen al deze stappen uiteindelijk leiden tot een transitie in het toeristische systeem.

Veel van deze inzichten zijn gebaseerd op eerder werk van regeneratieve practicioners en onderzoekers. Wilt u meer weten? Bekijk dan het werk van deze vrouwen: Anna Pollock, Dianne Dredge, Loreta Belatto, Michelle Holliday.

Verschillende rollen in de transitie naar regeneratief toerisme

Principes voor regeneratief denken in toerisme