Is spreiding de oplossing voor overtoerisme?

De spreiding van toeristen als strategie tegen (potentieel) overtoerisme is iets dat steeds meer bestemmingen toepassen. Maar hoe effectief zijn deze strategieën in de praktijk? En wat doet het met de plaatsen waar toeristen naartoe worden gestuurd? De vraag die we hier proberen te beantwoorden is: kan spreiding echt een oplossing zijn voor overtourisme?

Het idee achter spreiding
We zien spreiding in allerlei bestemmingen. In steden proberen lokale overheden of DMO’s bezoekers naar de minder bekende delen van de stad te sturen om de druk van de meest bezochte delen, meestal het centrum, te verlichten. In Amsterdam bijvoorbeeld probeert Amsterdam & Partners de minder populaire delen van de stad te promoten. Een ander voorbeeld is de klassieke Inca-citadel Machu Picchu. Hier proberen de lokale autoriteiten de bezoekers te spreiden door hen te dwingen een getimed ticket te kopen om het Unesco-werelderfgoed te bezoeken. In andere gevallen wordt deze strategie op nationaal niveau toegepast. NBTC Holland Marketing bijvoorbeeld heeft het als een van zijn doelstellingen om het toerisme over het land te spreiden, niet alleen om al deze plaatsen te laten profiteren, maar ook met de hoop dat internationale toeristen iets anders dan alleen Amsterdam zullen bezoeken en de druk op de stad zullen verlichten. En dit zijn niet slechts enkele individuele gevallen, zelfs de UNWTO beveelt dit de steden aan in hun rapport over het beheer van het overtoerisme.

Natuurlijk lijkt dit idee op het eerste gezicht logisch, als er te veel toeristen op een plaats zijn, probeer je ze naar een andere plaats te lokken. Zo zijn de toeristen gelijkmatiger gespreid en zijn zowel de lusten als de lasten niet op één plaats geconcentreerd. Het klinkt zo eenvoudig, maar we kunnen ons afvragen of een spreidingsstrategie echt zo gemakkelijk kan worden uitgevoerd. Want hoe vinden die nieuwe bestemmingen het om de volgende toeristische “hotspot” te worden wanner toeristen verspreid worden?

Gevolgen van spreiding
De problemen die met het toerisme worden ondervonden, hebben niet alleen te maken met het aantal toeristen dat de bestemming bezoekt, maar ook met de perceptie. Niet elke bestemming kan hetzelfde aantal toeristen aan. Als we het bijvoorbeeld hebben over het stadscentrum van Amsterdam of Barcelona, is men in het algemeen gewend aan drukte en staat het bekend als toeristisch. Spreiding naar meer afgelegen buurten lijkt misschien een goed idee, maar die buurten zijn misschien vooral op wonen gericht en de plaatselijke bevolking is misschien niet zo blij met toeristen die hun cafés en straten overspoelen. Uiteindelijk kan dit zelfs de negatieve gevoelens tegenover toerisme in het algemeen versterken, omdat nu meer mensen verspreid over de stad problemen kunnen ondervinden die verband houden met toerisme.

Wanneer het erom gaat mensen te verleiden andere steden in een land te bezoeken, iets wat een vrij populaire strategie lijkt te zijn voor steden en populaire media die zich op toeristen richten, rijst de vraag in hoeverre die steden klaar zijn voor een nieuwe toestroom van toeristen. We kunnen ons afvragen of deze strategie werkelijk een verantwoorde manier is om het probleem van het overtoerisme aan te pakken en of het niet gewoon een manier is om het probleem te verplaatsen.

Anna Pollock, een deskundige op het gebied van verantwoord toerisme, spreekt over toerisme als een levend systeem. Volgens haar is toerisme goed noch slecht. “Het heeft het vermogen om levens en gemeenschappen te verrijken of te verarmen en te beschadigen. Het is een instrument om voordeel te creëren, het middel en niet het doel”. Als het gaat om toerisme dat gunstig is voor je bestemming en de gemeenschappen die er wonen, kan spreiding ook voor andere gebieden zeer gunstig zijn. Als het toerisme op je bestemming echter het leven van de plaatselijke bevolking of het milieu schaadt, dan is spreiding niet de oplossing. Anna Pollock vergelijkt toerisme in dit geval met een ziekte. Als het lichaam ziek wordt, ga je dan de ziekte verspreiden? Dus als een bestemming ziek wordt door overtoerisme, zou je het dan gaan verspreiden?

Uitdagingen die gepaard gaan met spreiding
De spreidingstheorie, als die al bestaat, volgt het perspectief van de bestemming met een probleem. Zij gaat ervan uit dat toerisme inherent goed is voor plaatsen, tenzij er een “overvloed” is, waarna deze toeristen naar elders moeten worden verplaatst. Als we echter menen dat de waarde van toerisme afhangt van de context (en op zich neutraal is), dan is spreiding van toerisme misschien helemaal niet altijd een goede keuze.

Als het gaat om overtoerisme en spreiding als mogelijke oplossing, dan moeten bestemmingen zich informeren over de behoeften en ambities van andere nabijgelegen bestemmingen. Dat wil zeggen: wat hebben zij eigenlijk nodig? Wat zijn de uitdagingen van deze plaatsen en zien zij een rol voor het toerisme bij het aanpakken van deze uitdagingen? Het kan zijn dat zij behoefte hebben aan het “type” toeristen waar een andere bestemming vanaf moet. Als dat het geval is, geweldig! Vaak zal dit echter niet de realiteit zijn. Het soort toeristen dat Amsterdam de meeste overlast bezorgt (in de ogen van de plaatselijke bevolking en de overheid), d.w.z. dronken luidruchtige bezoekers, zijn waarschijnlijk niet het soort bezoekers dat andere gemeenten in Nederland zouden willen verwelkomen. En zelfs als dat het geval zou zijn, hoe zouden die toeristen dan verleid kunnen worden om ergens anders heen te gaan? Daadwerkelijke spreiding is geen eenvoudige opgave en kan in de praktijk een uiterst moeilijke onderneming zijn.

Spreiding in de praktijk
Spreiding kan niet worden bereikt door enkele marketingtrucs. Het is misschien mogelijk om sommige bezoekers te verleiden om tijdens hun reis een andere bestemming te kiezen, maar zolang de aantrekkelijkheid en de capaciteit van de ene bestemming niet verminderen, kunnen we niet echt spreken van spreiding. En dat is misschien wel de crux. Want terwijl media, beleidsmakers en DMO’s het hebben over spreiding, hebben zij het eigenlijk over het aantrekkelijk maken van meer plaatsen voor hetzelfde type bezoekers.

Verspreiding als “strategie” lijkt een goede oplossing in theorie. De werkelijkheid is echter iets gecompliceerder. Beleidsmakers moeten met veel dingen rekening houden. Behalve met de behoeften en ambities van naburige steden en regio’s moeten zij ook rekening houden met de behoeften van de bezoeker. Hoe past deze bezoeker in die behoeften en hoe kunnen zij ervan worden overtuigd dat de andere plaats ook een bezoek waard is?

Hoewel er tekenen zijn van bepaalde toeristen die meer geïnteresseerd zijn in alternatieve en originele bestemmingen om het imago van de “coole” reiziger aan te geven, lijkt het er ook op dat deze toeristen nog steeds graag de traditionele toeristische hoogtepunten en bestemmingen bezoeken. Bovendien is dit waarschijnlijk slechts een kleine groep die deze reisvoorkeuren heeft, terwijl de meerderheid nog steeds naar de meest bekende bestemmingen gaat.

Toeristen van de ene plaats naar de andere sturen is dus niet alleen een kwestie van bestemming B aantrekkelijker of even aantrekkelijk maken, het is ook een kwestie van het verminderen van de aantrekkelijkheid van bestemming A. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door attracties te sluiten en strenge voorschriften in te voeren in combinatie met anti-marketing. De vraag is of bestemmingen bereid zijn die noodzakelijke stappen te nemen om bezoekers te verdrijven en in ruil daarvoor de bedrijven die zich op dit soort bezoekers richten en de mensen die op die plaatsen werken teleur te stellen. Op veel plaatsen lijkt dit nog een brug te ver.

Spreiding als oplossing voor overtoerisme?
Kunnen bestemmingen bezoekers verspreiden en zo de last voor hun burgers verlichten? Zeker. Als bestemmingen echt bereid zijn de nodige middelen in te zetten, dan kan spreiding mogelijk zijn en soms zelfs een slimme aanpak. Dat wil zeggen, als de belangen van de verschillende betrokken partijen op één lijn kunnen worden gebracht. En dat is een hele opgave, zo niet onmogelijke opgave.

Verspreiding is dus niet zo eenvoudig als sommige organisaties en media het doen overkomen. Toeristen overhalen om iets anders te bezoeken nadat ze de Trevifontein hebben gezien is één ding. Hen de Trevifontein helemaal laten overslaan is iets heel anders. Daartoe zou het aantal mensen dat de fontein op een bepaalde dag mag bezoeken moeten worden beperkt, zouden enorme bedragen kunnen worden gevraagd om de fontein te zien, of zou de fontein simpelweg minder aantrekkelijk moeten worden gemaakt.

Bestemmingen, zowel overvolle bestemmingen als bestemmingen die meer bezoekers willen, moeten beginnen met het ontwikkelen van een langetermijnvisie op wat toerisme zou moeten bijdragen aan hun land/regio/stad/dorp. Aan de economie, zeker, maar misschien nog meer aan het welzijn van de lokale gemeenschappen. Met deze visies kunnen we misschien plaatsen vinden waar spreiding daadwerkelijk een levensvatbare oplossing voor overtoerisme kan zijn.

—————————————————————————————————————————————–

Dit artikel is geschreven in samenwerking met Ewout Versloot. Ewout is een stedelijk socioloog die zich richt op de wisselwerking tussen de bezoekerseconomie en stedelijke ontwikkeling.

Share this post

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *